## 1. Wprowadzenie do konstrukcji biernej w języku angielskim – Passive Voice

W procesie nauki języka angielskiego napotykamy na szereg zagadnień gramatycznych, które pozwalają na precyzyjne i elastyczne formułowanie myśli. Jednym z takich fundamentalnych elementów jest strona bierna, w języku angielskim znana jako Passive Voice. Konstrukcja ta, często postrzegana jako bardziej złożona niż strona czynna, odgrywa niebagatelną rolę w kształtowaniu formalnego i obiektywnego stylu wypowiedzi. Pozwala ona przesunąć akcent z wykonawcy czynności na samą czynność lub jej odbiorcę, co znajduje szerokie zastosowanie zarówno w komunikacji codziennej, jak i w specjalistycznych tekstach akademickich czy naukowych. W niniejszym opracowaniu dogłębnie przyjrzymy się mechanizmom tworzenia i stosowania strony biernej, jej roli w różnych strukturach czasownikowych oraz alternatywnym konstrukcjom, które wzbogacają warsztat językowy każdego uczącego się.

## 2. Istota strony biernej – czym jest Passive Voice i dlaczego jest tak cenny?

Zrozumienie istoty strony biernej zaczyna się od zdefiniowania jej podstawowej funkcji. Passive Voice to struktura gramatyczna, w której podmiot zdania nie jest inicjatorem działania, lecz jego odbiorcą. Innymi słowy, to na nim skupia się wpływ wykonywanej czynności. Zdanie w stronie czynnej, np. „The student reads the book” (Uczeń czyta książkę), kładzie nacisk na działającego ucznia. Natomiast w stronie biernej, „The book is read by the student” (Książka jest czytana przez ucznia), uwaga przeniesiona zostaje na książkę, która staje się przedmiotem akcji.

### 2.1. Klucz do budowy: czasownik „to be” i III forma czasownika

Fundamentalnym elementem konstrukcji biernej jest połączenie czasownika posiłkowego „to be” w odpowiedniej formie gramatycznej, dostosowanej do czasu i liczby, z trzecią formą czasownika głównego (tzw. past participle). Ta dwuczłonowa budowa stanowi rdzeń strony biernej we wszystkich czasach i trybach. Forma „to be” pełni rolę dystrybutora informacji o czasie i osobie, podczas gdy trzecia forma czasownika głównego niesie informację o samej czynności. Na przykład, w Present Simple będzie to „is/are + Past Participle”, w Past Simple – „was/were + Past Participle”, a w Present Perfect – „has/have been + Past Participle”.

### 2.2. Rozszerzenie możliwości: alternatywne konstrukcje „have something done” i „get something done”

Poza standardową formą strony biernej, język angielski oferuje także alternatywne konstrukcje, które pełnią podobną funkcję, a mianowicie wskazują na to, że czynność została wykonana przez kogoś innego na zlecenie podmiotu. Są to wyrażenia „have something done” oraz „get something done”.

Konstrukcja „have something done” ma bardziej formalny charakter i jest często stosowana w pisanych tekstach lub oficjalnych wypowiedziach. Jej schemat to: podmiot + have (w odpowiedniej formie) + dopełnienie + trzecia forma czasownika głównego (past participle). Przykładem może być zdanie „I had my hair cut” (Miałem obcięte włosy), co oznacza, że zleciłem komuś ich obcięcie, a sam nie wykonałem tej czynności.

Z kolei konstrukcja „get something done” jest mniej formalna i częściej pojawia się w mowie potocznej. Jej budowa jest analogiczna: podmiot + get (w odpowiedniej formie) + dopełnienie + trzecia forma czasownika głównego (past participle). Zdanie „I need to get my car fixed” (Muszę naprawić swój samochód) oznacza, że potrzebuję, aby ktoś inny mi go naprawił.

Obie te konstrukcje pozwalają na przekazanie informacji o wykonanej czynności bez wskazywania bezpośredniego wykonawcy, skupiając się na rezultacie lub fakcie zlecenia.

### 2.3. Formułowanie zdań w stronie biernej: twierdzenia, przeczenia i pytania

Tworzenie zdań w stronie biernej przebiega zgodnie z określonymi zasadami, niezależnie od tego, czy formułujemy twierdzenie, przeczenie, czy pytanie.

* Zdania twierdzące: Podstawowa struktura, o której mówiliśmy wcześniej: Forma „to be” + III forma czasownika. Np. „The report was submitted yesterday.” (Raport został złożony wczoraj).
* Zdania przeczące: W celu stworzenia przeczenia, dodajemy partykułę „not” po czasowniku „to be”. Np. „The report was not submitted yesterday.” (Raport nie został złożony wczoraj). W skróconej formie: „wasn’t/weren’t”.
* Zdania pytające: Pytania w stronie biernej tworzymy poprzez inwersję, czyli przestawienie czasownika „to be” przed podmiot. Np. „Was the report submitted yesterday?” (Czy raport został złożony wczoraj?). W przypadku pytań szczegółowych, zwrot zaczynający się od słowa pytającego (who, what, where, when, why, how) poprzedza inwertowany czasownik „to be” i podmiot. Np. „When was the report submitted?” (Kiedy raport został złożony?).

Zrozumienie tych podstawowych zasad pozwala na swobodne operowanie konstrukcjami biernymi w różnorodnych kontekstach.

## 3. Kiedy strona bierna jest naszym sprzymierzeńcem? Zastosowania Passive Voice

Strona bierna nie jest jedynie formalnym zabiegiem stylistycznym; jej użycie często wynika z konkretnych potrzeb komunikacyjnych. Istnieje szereg sytuacji, w których Passive Voice staje się narzędziem niezbędnym do precyzyjnego i efektywnego przekazu.

### 3.1. Kiedy wykonawca jest nieznany lub nieistotny

Jednym z najczęstszych powodów użycia strony biernej jest sytuacja, gdy tożsamość wykonawcy czynności nie jest znana lub nie ma znaczenia dla odbiorcy komunikatu. W takich przypadkach, skupiamy się na samym fakcie wykonania czynności lub jej rezultacie. Przykładem może być informacja o kradzieży: „My bicycle was stolen last night” (Mój rower został skradziony wczoraj w nocy). Tutaj nie znamy sprawcy ani może nie jest to kluczowe – ważny jest fakt utraty roweru. Podobnie, w komunikacie „The package has been delivered” (Przesyłka została dostarczona), niekoniecznie musimy wiedzieć, kto ją dostarczył.

### 3.2. Formalność i obiektywizm w tekstach akademickich i naukowych

Strona bierna jest nieodłącznym elementem języka formalnego, a szczególnie tekstów akademickich i naukowych. W tego typu publikacjach, nacisk kładzie się na wyniki badań, obserwacje i fakty, a nie na osobę naukowca czy badacza. Użycie Passive Voice pozwala na zachowanie obiektywizmu i neutralności przekazu. Przykładowo, w artykule naukowym możemy napotkać zdania typu: „The experiment was conducted under controlled conditions” (Eksperyment przeprowadzono w kontrolowanych warunkach) lub „The data were analyzed using statistical methods” (Dane analizowano przy użyciu metod statystycznych). Eliminując „ja” czy „my” jako wykonawców, autorzy podkreślają uniwersalność uzyskanych wyników.

### 3.3. Podkreślenie znaczenia odbiorcy działania

Czasami kluczowe jest zwrócenie uwagi na osobę lub rzecz, która jest obiektem wykonanej czynności. Strona bierna pozwala na umieszczenie tego odbiorcy na pozycji podmiotu, nadając mu tym samym większe znaczenie. Wyobraźmy sobie sytuację, w której chcemy poinformować pacjentów o ważnej zmianie: „All appointments will be rescheduled for next week” (Wszystkie wizyty zostaną przełożone na przyszły tydzień). Pacjent, jako odbiorca tej informacji (i potencjalnie odbiorca zmiany terminu wizyty), jest tu podmiotem, co podkreśla wagę tej informacji dla niego. Podobnie, w kontekście ochrony praw konsumentów, możemy napotkać zwroty: „Your rights are protected by law” (Twoje prawa są chronione przez prawo).

## 4. Akcja czy reakcja? Kluczowe różnice między Active Voice a Passive Voice

Fundamentalne zrozumienie strony biernej wymaga porównania jej ze stroną czynną, czyli Active Voice. Ta paralela pozwala w pełni docenić specyfikę i funkcjonalność obu konstrukcji.

### 4.1. Zamiana ról podmiotu i dopełnienia

Podstawowa różnica polega na dynamice relacji między podmiotem a dopełnieniem. W zdaniu aktywnym, podmiot wykonuje czynność skierowaną na dopełnienie:
* Active: *The artist painted the mural.* (Artysta namalował mural.)
* Podmiot: *The artist* (wykonawca)
* Dopełnienie: *the mural* (odbiorca)

W zdaniu biernym następuje odwrócenie ról: dopełnienie ze zdania czynnego staje się podmiotem zdania biernego, a podmiot zdania czynnego może zostać wskazany jako wykonawca za pomocą przyimka „by”.
* Passive: *The mural was painted by the artist.* (Mural został namalowany przez artystę.)
* Podmiot: *The mural* (odbiorca, centrum uwagi)
* Wykonawca (opcjonalnie): *by the artist*

Ta zamiana pozwala na strategiczne kierowanie uwagi odbiorcy, zależnie od celu komunikacyjnego.

### 4.2. Rola przyimka „by” w identyfikacji wykonawcy

Kiedy w stronie biernej chcemy wskazać wykonawcę czynności (który w zdaniu czynnym był podmiotem), używamy przyimka „by”. Jest to istotny element, pozwalający na zachowanie pełnej informacji o sprawie czynności, jeśli jest to konieczne.
* *The letter was delivered by the postman.* (List został dostarczony przez listonosza.)
* *The decision was made by the committee.* (Decyzja została podjęta przez komitet.)

Należy jednak pamiętać, że „by” jest opcjonalne. Jeśli wykonawca jest nieznany, oczywisty lub nieistotny, możemy pomijać ten element, tworząc zdanie bierne bez wskazania sprawcy, tak jak w przywołanych wcześniej przykładach.

## 5. Strona bierna w różnych odsłonach czasowych – Present, Past i Perfect

Strona bierna jest elastyczną konstrukcją, która może być stosowana we wszystkich podstawowych czasach gramatycznych języka angielskiego. Kluczem do poprawnego jej użycia jest dostosowanie formy czasownika „to be” do konkretnego czasu.

### 5.1. Teraźniejszość jako punkt odniesienia: Present Simple i Present Continuous w stronie biernej

* Present Simple Passive: Używamy form „is” lub „are” w połączeniu z trzecią formą czasownika. Konstrukcja ta opisuje czynności rutynowe, fakty, stałe sytuacje lub ogólnie przyjęte zasady.
* *English is spoken in many countries.* (Angielski jest mówiony w wielu krajach.) – Fakt ogólny.
* *The windows are cleaned every week.* (Okna są sprzątane co tydzień.) – Czynność rutynowa.
* Present Continuous Passive: Stosujemy konstrukcję „is/are being” wraz z trzecią formą czasownika. Ta forma opisuje czynności, które mają miejsce w chwili mówienia lub są w toku w teraźniejszości.
* *The house is being renovated.* (Dom jest remontowany.) – Czynność aktualnie trwająca.
* *The new bridge is being built.* (Nowy most jest budowany.) – Proces w toku.

### 5.2. Spojrzenie w przeszłość: Past Simple i Past Continuous w stronie biernej

* Past Simple Passive: Używamy form „was” lub „were” z trzecią formą czasownika. Konstrukcja ta odnosi się do zakończonych czynności w przeszłości.
* *The letter was sent yesterday.* (List został wysłany wczoraj.) – Czynność zakończona.
* *The books were returned to the library.* (Książki zostały zwrócone do biblioteki.) – Czynność zakończona.
* Past Continuous Passive: Stosujemy konstrukcję „was/were being” z trzecią formą czasownika. Ta forma opisuje czynność, która trwała przez pewien okres w przeszłości, często w kontekście innej, krótszej czynności.
* *The car was being repaired when I arrived.* (Samochód był naprawiany, gdy przyjechałem.) – Czynność trwająca w momencie innego wydarzenia.
* *The song was being played all evening.* (Piosenka była grana przez cały wieczór.) – Czynność trwająca przez dłuższy czas.

### 5.3. Czas Perfect w stronie biernej: Present Perfect i Future Perfect

* Present Perfect Passive: Wykorzystujemy formy „has/have been” z trzecią formą czasownika. Konstrukcja ta podkreśla związek między przeszłością a teraźniejszością, wskazując na czynność zakończoną, której skutki są widoczne lub ważne w chwili obecnej.
* *The report has been completed.* (Raport został ukończony.) – Ukończenie raportu jest faktem obecnym.
* *Many mistakes have been made.* (Popełniono wiele błędów.) – Skutki błędów są odczuwane teraz.
* Future Perfect Passive: Używamy formy „will have been” z trzecią formą czasownika. Ta konstrukcja opisuje czynność, która zostanie zakończona przed określonym momentem w przyszłości.
* *By next year, the new stadium will have been built.* (Do przyszłego roku nowy stadion zostanie zbudowany.) – Zakończenie budowy przed konkretnym punktem w przyszłości.
* *All the tasks will have been finished by the deadline.* (Wszystkie zadania zostaną zakończone do terminu.)

## 6. Niestandardowe, lecz ważne: konstrukcje bezosobowe w stronie biernej

Język angielski oferuje również szereg konstrukcji bezosobowych, które często wykorzystują stronę bierną. Pozwalają one na przekazanie informacji w sposób ogólny lub anonimowy, co jest szczególnie przydatne w oficjalnych komunikatach i tekstach naukowych.

### 6.1. Przykłady konstrukcji bezosobowych z wykorzystaniem strony biernej

Najbardziej typowymi przykładami są konstrukcje zaczynające się od:

* It is said that… (Mówi się, że…)
* *It is said that he is very rich.* (Mówi się, że jest bardzo bogaty.)
* It is believed that… (Uważa się, że…)
* *It is believed that the treasure is hidden nearby.* (Uważa się, że skarb jest ukryty w pobliżu.)
* It is known that… (Jest wiadome, że…)
* *It is known that regular exercise is beneficial.* (Jest wiadome, że regularne ćwiczenia są korzystne.)

Inne podobne konstrukcje obejmują:

* They say… (Mówią…) – choć formalnie strona czynna, często funkcjonuje jako bezosobowa.
* People say… (Ludzie mówią…)
* It is reported that… (Zgłoszono, że…)

Konstrukcje te pozwalają na formułowanie opinii, przekazywanie powszechnie znanych faktów lub ustaleń, bez konieczności wskazywania konkretnych źródeł czy osób.

## 7. Praktyczne zastosowanie strony biernej – ćwiczenia i przygotowanie do egzaminu

Opanowanie strony biernej, podobnie jak każdej innej struktury gramatycznej, wymaga systematycznej praktyki. Specjalnie przygotowane ćwiczenia pomagają utrwalić teorię i przygotować się do praktycznego jej wykorzystania.

### 7.1. Ćwiczenia gramatyczne i praktyczne zastosowanie

Ćwiczenia tego typu zazwyczaj koncentrują się na:

* Transformacji zdań: Przekształcanie zdań ze strony czynnej na bierną i odwrotnie. Jest to kluczowe dla zrozumienia dynamiki obu konstrukcji. Np. „John repaired the car” -> „The car was repaired by John.”
* Uzupełnianiu luk: Wstawianie odpowiedniej formy czasownika „to be” i trzeciej formy czasownika głównego w pustych miejscach.
* Tworzeniu zdań: Budowanie samodzielnych zdań w stronie biernej, często z wykorzystaniem podanych słów lub w określonym kontekście czasowym.
* Analizie tekstów: Identyfikowanie zdań w stronie biernej w czytanych tekstach i analizowanie ich funkcji.

Regularne wykonywanie takich zadań pozwala nie tylko na mechaniczne opanowanie zasad, ale także na wykształcenie intuicji językowej, która jest niezbędna do poprawnego stosowania Passive Voice w komunikacji.

### 7.2. Strona bierna a egzamin ósmoklasisty

Zagadnienie strony biernej jest często obecne na egzaminach językowych, w tym na egzaminie ósmoklasisty. Uczniowie powinni być przygotowani na zadania wymagające:

* Rozpoznania strony biernej: Zidentyfikowania zdań skonstruowanych w Passive Voice spośród innych konstrukcji.
* Transformacji zdań: Umiejętności zmiany zdań czynnych na bierne i odwrotnie, zgodnie z zasadami gramatyki.
* Uzupełniania zdań: Wpisania poprawnych form czasowników w zdaniach zawierających stronę bierną.

Efektywne przygotowanie do tego etapu edukacji wymaga systematycznej pracy z materiałami dydaktycznymi, w tym arkuszami egzaminacyjnymi i repetytoriami, które zawierają dedykowane zadania dotyczące strony biernej. Zrozumienie jej specyfiki i praktyczne ćwiczenie jej użycia to klucz do sukcesu.

—
*Data publikacji: 21.03.2026*